Dziwne warunki dziwne stworzenia
14 października 2011; Kategoria: Flora i fauna; Tagi: barwa, czucie, ewolucja, fiordy, jaskinia, oczy, opuszczenie, organ, rozwój, ryba, siarka, zanik, ławice
Słona woda, w przeciwieństwie do słodkiej nie powoduje erozji wapienia. Skaliste fiordy wysp Biednych Rycerzy Nowej Zelandii są podziurawione morskimi jaskiniami. One także stały się schronieniem dla wielu gatunków. Po połowach, ogromne ławice ryb, wracają do jaskiń, które są dla nich schronieniem przed drapieżnikami. Jest to dla nich miejsce nocnego odpoczynku. W jaskiniach tych mieszka znacznie więcej gatunków ryb. Niektóre opuszczają jaskinie każdego wieczoru, ponieważ żywią się wyłącznie w nocy. Wiele jaskiń przypomina wyspy. Są odcięte od zewnętrznego świata i od innych grot. Izolacja ta przyczyniła się do ewolucji bardzo dziwnych stworzeń. Są to troglobionty, zwierzęta, które nigdy nie opuszczają jaskiń Za przykład mogą tu służyć salamandry jaskiniowe, czy belizyjski biały krab. Zwierzęta te nie mają oczu, zanikły w procesie ewolucji, ale mają rozwinięte inne organy czuciowe. W niektórych jaskiniach jest ogromne stężenie gazów, a woda tam płynąca zabarwiona jest siarką. Trudno spodziewać się tam, jakiego kol wiek życia, a jednak Polinezje jaskiniowe radzą sobie nieźle, pomimo kwasu siarkowego i niskiej zawartości tlenu. Woda w jaskiniach nie tylko powoduje samą erozję, ale także buduje. W tej wodzie jest bardzo dużo rozpuszczonego wapienia. Kiedy połączy się on z powietrzem w jaskini, część utworzy minerał, zwany kalcytem. W taki sposób formują się fantazyjne, dekoracyjne formy, zwisające z sufitu, zwane stalaktytami. Każda kropla pozostawia jedynie minimalne ilości kalcytu, ale w miarę czasu, w wyniku tego procesu, powstają niesamowicie efektowne kształty. Jeśli woda sączy się przez sklepienie dość szybko, kalcyt odkłada się na podłodze jaskini i tworzy stalagmity. Dzięki zmianom w przepływie wody i ruchu powietrza, tworzą się przeróżne formy skalne, wszystkie jednak powstają dzięki jednemu i temu samemu procesowi, czyli powolnemu odkładaniu się rozpuszczonego wapienia. Kiedy stalaktyt połączy się ze stalagmitem, powstaje kolumna. Powstawanie struktur, takich jak te, w amerykańskich jaskiniach, może trwać wiele tysięcy lat, ale czasem cały proces tworzenia zamiera, a jaskinie wyglądają, jakby nie było w nich najmniejszego życia.
Jurajskie warownie
4 października 2011; Kategoria: Polska; Tagi: ciekawość, dno, jaskinia, kilometr, miejscowość, ocean, sprawa, szachownica, warownia
Jurajskie jaskinie to kolejna charakterystyczna dla Jury turystyczna atrakcja. Jednak jaskinie te bywają bardzo niebezpieczne i zdradliwe dla przeciętnych turystów amatorów. Kiedyś na dnie oceanu znajdowały się skorupy martwych zwierząt, jednak gdy morze wyschło z upływem wieku stawały się coraz twardsze, aż w konsekwencji przerodziły się w obecne jaskinie, groty i liczne ostańce. Jednak trzeba wiedzieć, że wszystkie budowle z wapienia szybko ulegają zniszczeniu, a to przez erozję, czyli wypłukiwanie skał. Jaskinie rozsiane są po całej Wyżynie, ale największe ich skupisko jest w okolicach Krakowa. Szkoda tylko, że są one niszczone przez turystów, a niestety nie ma sposobu na ich odbudowę z czego wiele osób nie zdaje sobie sprawy. Najdłuższą jaskinią na Jurze jest tzw. Jaskinia Wierna, której długość sięga aż jednego kilometra. Druga pod względem długości jest Jaskinia Wierzchowska Góra znajdująca się w miejscowości Wierzchowie. Kolejne ciekawe jaskinie to Jaskinia Twardowskiego, Jaskinia Szachownica oraz Jaskinia Brzozowa. Pod względem głębokości najgłębsze jaskinie występują w Górach Sokolich koło Częstochowy. Tutaj prym widzie Jaskinia Studnisko o głębokości 70 metrów. Każdy turysta zna krakowski Wawel, ale nie każdy wie, że w malutkich miejscowościach są równie piękne zabytki lub ich ruiny, które przypominają nam bogatą historię Jury. Pierwsze jurajskie zamki powstały tutaj już w średniowieczu. Zazwyczaj budowane były na szczytach skał i otoczone były głęboką fosą. Wtedy to warownie były jeszcze budowane z drewna, dopiero w XIII wieku zaczęły powstawać zamki z kamienia w połączeniu z materiałem skalnym. Najwięcej jurajskich fortyfikacji powstało za czasu rządów króla Kazimierza Wielkiego. Ten król wybudował niemal 30 zamków, a do tego jeszcze kilka obronnych warowni. Jednak z czasem historia zniszczyła te wspaniałe budowle, a podczas potopu szwedzkiego wiele z nich zostało całkowicie zrujnowanych. Dzisiaj jednak wiele z nich powróciło lub jeszcze powraca do dawnej świetności. Na uwagę zasługuje tutaj warownia w Bobolicach, gdzie trwa odbudowa. Niebawem zwiedzać będzie można wnętrza zamku odnowione na podstawie znalezionych projektów i zapisów w starych dokumentach. Tutaj warto wyróżnić także warownie w Bobolicach, Tęczynie czy też Podzamczu.
Sławni mieszkańcy Jury
3 października 2011; Kategoria: Polska; Tagi: centrum, jaskinia, kolejne, Kraków, miasto, miejsce, nazwa, przeznaczenie, wzgórze
Wyżyna Krakowsko – Częstochowska to przede wszystkim miejscowości z bogatą historią i licznymi zabytkami. Wybierając się na Jurę warto wiedzieć, że korzenie niektórych miasteczek sięgają nawet do średniowiecza, co można odczytać w pamiątkowych dokumentach i co jest pozostałością w obecnym nazewnictwie tych miejsc. Zwiedzając Jurę pierwszy przystanek to Kraków, ale kolejne to już Olkusz czy Będzin z pięknym zamkiem w centrum miasta. Do pięknych miejscowości, w których warto się zatrzymać należy doliczyć także skałkę, Alwernię, Wolbrom, Zawiercie, Pilicę, Ogrodzieniec, Podzamcze, Myszków, Szczekociny, Janów, Mstów czy także Żarki, które w dawnych czasach były skupiskiem Żydów. Aby obejrzeć dokładnie zabytki wszystkich tych miejscowości warto przeznaczyć sobie około dwa tygodnie urlopu wziąć mapę do ręki lub dobry przewodnik i wyruszyć na samochodową lub rowerową wyprawę połączoną oczywiście z długimi spacerami wśród jurajskich wzgórz i wspaniałych jaskiń. Na pewno wspomnienia z takie wycieczki pozostaną na całe życie. Choć dworki i pałace mają bogatą historię, to jednak najwięcej tego typu obiektów wybudowano dwa wieku temu. Były to proste budowle charakterystyczne dla ówczesnej architektury. Nie były one duże, ale charakteryzowały się np. wysokim spadzistym dachem krytym oczywiście strzechą oraz bardzo niewielkim oknami. Wejścia do dworków zazwyczaj wsparte były na kolumnach. Najsłynniejsze jurajskie dworki zachowały się jeszcze w Złotym Potoku, Kłobucku, Rudnikach, Trzebini, Czepurce, Gieble, Będuszu, Choroniu, Kromołowie oraz Kamyku. Wśród pałaców warto wyróżnić Pałac Raczyńskich w Złotym Potoku, pałac w Boronowie, pałac w Pilicy, pałac w Szczekocinach, pałac w Działoszynie oraz pałac w Krzeszowicach. Niektóre budowle są dostępne dla turystów, w niektórych powstały muzea, a są również takie, które można obejrzeć tylko z zewnątrz. Z braku pieniędzy niektóre popadają też w ruinę, takim przykładem jest Pałac Raczyńskich w Złotym Potoku, gdzie wcześniej swoją siedzibę miał złotopotocki zespół szkół. Jura jest niezwykła pod każdym względem. Bogactwo jaskiń, zamków, roślin i zwierząt, a do tego jeszcze miejsce urodzenia słynnych historycznych postaci. To właśnie stąd pochodzi słynny kronikarz Jan Długosz, to właśnie stąd wywodzi się także słynny astronom Mikołaj Kopernik. Tutaj także urodził się kolejny słynny astronom Marcin Bylica, dzięki któremu na Węgrzech powstało niegdyś pierwsze obserwatorium astronomiczne. Poza tym jeden z polskich królów poślubił mieszkankę Wyżyny Krakowsko – Czestochowskiej. Żona Władysława Jagiełły była bowiem Elżbieta Pilecka, której korzenie rodzinne sięgały małej miejscowości zwanej Pilicą. Jura jest również miejscem skąd pochodzi Stanisław Warszycki zasłużony podczas potopu szwedzkiego. Kolejnym słynnym mieszkańcem jury była też Joanna Żubr z Wielunia, która za swoje waleczne czyny odznaczona została Orderem Virtuti Militari. Nazwiska słynnych postaci można wymieniać jeszcze bardzo długo. Szkoda tylko, że takie informacje nie są rozpowszechnione nawet wśród obecnych mieszkańców Jury, którzy zwyczajnie nie znają historii swojej małej ojczyzny.
Skały wapienne
28 sierpnia 2011; Kategoria: Flora i fauna; Tagi: jaskinia, Jukatan, region, słodka, wnętrze, woda, wpływ, zalanie, życie
Od czasów ostatniej epoki lodowcowej, pozostawały całkowicie odcięte od zewnętrznego świata, choć ich wpływ na życie na zewnątrz był ogromny. Wiele ponad 500 lat temu, dzięki nim, rozwinęła się jedna z najwspanialszych cywilizacji na świecie, cywilizacja Majów. Na meksykańskim półwyspie Jukatan nie ma rzek, jezior, ani strumieni. Majowie musieli korzystać z takich zbiorników: zalanych woda wlotów jaskiń. Te szyby, to jedyne w tym regionie źródła słodkiej wody. Te zbiorniki stały się dla Majów wielkimi studniami. Z dala od życiodajnych promieni słonecznych, trudno spodziewać się roślin, ale w ciemnościach tuneli tkwią korzenie wielkich tropikalnych drzew, które przebiły się przez szczeliny w wapieniu, żeby dosięgnąć zalanych jaskiń. Bez tej wody, lasy Jukatanu nie mogłyby tak bujnie rozkwitać. Majowie wiedzieli, że ich życie zależy od tych wód, ale dopiero dzięki współczesnej technice, możemy w pełni podziwiać piękno i rozmiary tych zalanych korytarzy. Dotąd stworzono mapy około 550 km tych podwodnych galerii na Jukatanie. Nadal jednak nikt nie zna prawdziwych rozmiarów tego podziemnego wodnego świata, a ma to swoje uzasadnienie, gdyż eksplorowanie podwodnych jaskiń jest bardzo niebezpieczne. Jest tu także zmiana dzienna, która, wraca z polowania w pełnym słońcu. Stworzenia te polegają na głośnych dźwiękach przy odnajdywaniu drogi przez jaskinię w całkowitych ciemnościach. Są to jeżyki jaskiniowe, które podobnie, jak nietoperze posługują się echolokacją. Nam potrzebne byłoby światło, ale jeżyki w atramentowych ciemnościach bezbłędnie lokalizują swoje gniazda, które rozłożone są, co kilka centymetrów. To niesamowita umiejętność, której nadal do końca człowiek nie rozumie. Te ptaki są też nietypowe z innego względu: ich malutkie, przypominające filiżanki gniazda zrobione są wyłącznie z włókien śliny. Ponad 30 dni trwa budowa takiego gniazda. To bardzo cenne obiekty, nie tylko dla ptaków. Od pięciuset lat ludzie zbierają gniazda jeżyków jaskiniowych. To niebezpieczna praca. Nie mając żadnych zabezpieczeń i używając drabin, zbudowanych z leśnych pnączy, ludzie wspinają się na najwyższe ściany jaskini, często wysokie na ponad 60 m. Praca ta jest bardzo niebezpieczna, ale tez bardzo opłacalna. Czyste, białe gniazdo jeżyka jest głównym składnikiem zupy ptasich gniazd. Każdy gram jest wart więcej niż srebro. Kiedy gniazdo zostanie zdjęte, ptak zacznie budować nowe. Do póki zbory będą odbywać się pod kontrolą, kolonie ptaków będą rosły. Większość jaskiń na ziemi powstała właśnie w skalach z wapienia, która pokrywa niemal 10% powierzchni ziemi. Wapień składa się z minerałów, pochodzących z muszli i koralowców, choć dziś, te skaliste zbocza zawisają setki metrów powyżej poziomu morza, powstały pod wodą. Wapienne wieże w wietnamskiej zatoce Ha – Long, przypominają o związku skal z morzem. Dawniej, ta cala okolica była jednym blokiem wapienia, bazą podwodnej rafy. Na Borneo, deszcze uformowały z wapienia ostro zakończone wierzchołki. Rozpuszczająca siła deszczu ma inne, bardziej wyraziste efekty pod ziemią. Rzeki, przepływające pośród skal wapiennych, zdają się czasem całkowicie znikać. Kiedy woda dociera do bardziej opornego podłoża, zmienia bieg, a kiedy znajdzie się pod ziemią, pokazuje swą erozyjną moc. Podróżując na powierzchni, wchłonęła dwutlenek węgla z gleby, czyniąc jej odczyn lekko kwaśnym. Przez miliony lat, owe kwasy wyżerają wapień, tworząc labirynty jaskiń i korytarzy. Niektóre ciągną się kilometrami. Przez największe podziemne koryto rzeczne mógłby przelecieć Jambo Jet.